على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1337

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خدين ( xadin ) ا . ع . يار و دوست و معشوق . ج . : اخدان . خديو ( xediv ) ا . ع . پادشاه و وزير و امير بزرگ . و خير خواه . و يگانهء عصر . و خداوندگار و رئيس و خداوند و مالك . و متمول . و يار و دوست و رفيق . و خديو مصر : امير مصر . و خديو هند : پادشاه هند . خديور ( xedivar ) ا . پ . خديو و شاهزاده . و شخص مسن محترم . خديه ( xedye ) ص . پ . مضاف در مقابل مطلق . و افزوده شده . خذ ( xoz ) ع . كلمهء امر از اخذ يعنى بگير . خذء ( xaz ' ) م . ع . خذء له خذء و خذوء و خذاء ( از باب فتح و سمع ) : فروتنى نمود و منقاد شد او را . خذء ( xaza ' ) ا . ع . ضعف نفس . خذا ( xaz ) م . ع . خذيت اذنه خذا ( از باب سمع ) : سست و كوفته گرديد گوش او و از بن كج شد بسوى روى و يكون فى الناس و الخيل و الحمر خلقة او حدثا . خذا ( xoz ) ا . پ . خدا . مر . خدا . خذاء ( xaz ' ) م . ع . خذء خذء و خذوء و خذاء . مر . خذء . خذاء ( xaz ' ) م . ع . سبكى و سستى شنوائى . خذارق ( xoz req ) ا . ع . آبى شور مر تازيان را كه هر كس خورد بسيار ريخ زند . خذاريف ( xaz rif ) ع . ج . خذروف . و خذاريف الهودج : تخته‌ها و چوبها كه هودج را بدان مربع گردانند . و تركت السيوف راسه خذاريف : يعنى پاره پاره كرد سر او را كه هر پاره‌اى بخذروف ماند . خذاريم ( xaz rim ) ص . ع . ثوب خذاريم : جامه‌هاى كهنه . خذاق ( xazz q ) ا . ع . ماهى كه گيسو ها مانند رشته دارد و چون آن را شكار كنند در آب مىريد . و از اعلام است . خذامة ( xoz mat ) ا . ع . قطعه و پاره . خذانية ( xoz niat ) ص . ع . جمل خذانية : شتر ستبر و چابك . خذاوية ( xoz viat ) ص . ع . اذن خذاوية : گوش سبك و سست شنوا . خذراف ( xezr f ) ع . ج . خذرافة . خذرافة ( xezr fat ) ا . ع . گياهى بهارى كه در تابستان خشك گردد . و نوعى از شوره گياه . خذراق ( xezr q ) ص . ع . رجل خذراق : مرد بسيار ريخ زننده . خذرة ( xozrat ) ا . ع . باد فر . و چرمى مدور كه كودكان ريسمان در آن كرده در كشاكش آرند تا از آن صدا برآيد . خذرفة ( xazrafat ) م . ع . بشتاب رفتن . و خذرف الاناء : پر كرد خنور را . و خذرف السيف : تيز كرد شمشير را . و خذرف فلانا بالسيف : بريد بشمشير دست و پاى فلان را . و خذرف الابل : سنگريزه‌ها انداختند شتران بسپل خود از شتاب روى . خذرقة ( xazraqat ) م . ع . ريخ زدن . خذرنق ( xazarnaq ) عنكبوت و عنكبوت كلان . و نره . خذرنوه ( xazarnuh ) ا . پ . عنكبوت كلان . و نره . خذروف ( xozruf ) ا . ع . بادفر كه بازيچهء كودكان از چرم مدور باشد . ج : خذاريف . و شتابرو و تيزرو . و گلهء شتران . و شتر جدا شدهء از گله . و برق درخشندهء در ابر كه از ابر جدا شود و گل كه طفلان خمير كرده مانند كره سازند و بدان بازى كنند . و هر چيزى كه پراكنده شود از چيزى . مر . خذاريف . خذع ( xaz ' ) م . ع . بريدن و ريزه ريزه كردن هر چيزى كه صلابت ندارد . ( و الفعل من فتح ) . و خذع اللحم : بريد و ريزه ريزه كرد آن گوشت را . خذع ( xeza ' ) ص . ع . ذهبوا خذع مذع ( مبنيين على الفتح ) : رفتند پراكنده و متفرق . خذعبة ( xaz'abat ) م . ع . خذعبه خذعبة : بريد آن را . خذعل ( xez'el ) ا . ع . زن گول . و فوطهء چرمين كه زنان حايض و دختران پوشند . خذعلة ( xaz'alat ) م . ع . نوعى از رفتن بر روى زمين . و بريدن خيار و كدو و مانند آن ريزه ريزه . خذعوبة ( xoz'ubat ) ا . ع . پاره‌اى از كدو و از خيار و از پيه . خذعولة ( xoz'ulat ) ا . ع . پاره‌اى از كدو و از خيار . خذف ( xazf ) م . ع . سنگريزه و خستهء خرما و مانند آن انداختن بانگشتان و يا به چوب ( و الفعل من ضرب ) . خذفان ( xazaf n ) ا . ع . نوعى از رفتار شتر . خذق ( xazq ) ا . ع . سرگين . خذق ( xazq ) م . ع . خذق الطائر خذقا ( از باب نصر و ضرب ) : پيخال كرد آن مرغ . و يا خذق مخصوص است به پيخال كردن باز . و خذق الدابة : خلانيد آهن و مانند آن ستور را تا تيز رود . و نيز خذق : ريدن ماهى خذاق . خذل ( xzal ) و خذلان ( xezl n ) م . ع . خذله و عنه خذلا و خذلانا :